ویروس کرونا یکی از انواع ویروس‌هایی است که می‌توانند سیستم تنفسی را در انسان و سایر پستاندران تحت تاثیر قرار دهند. این ویروس‌ها به همراه ویروس‌های سرماخوردگی، ذات الریه و سندرم حاد تنفسی یا سارس (SARS) می‌توانند بر سیستم گوارشی بدن نیز تاثیر گذار باشند.

ویروس کرونا چیست؟

«ویروس کرونا» (Corona viruse) متعلق به خانواده بزرگی از ویروس‌هایی است که عامل ایجاد بیماری‌های تنفسی هستند. این خانواده، «کرونا وریده» (Coronaviridae) نام دارد. بسیاری از انسان‌ها در طول زندگی خود یک بار با ویروس کرونا مواجه می‌شوند که اغلب باعث ایجاد بیماری‌های کم خطری مانند ذات الریه یا برونشیت می‌شود.
ساختار ویروس کرونا

ویروس‌های کرونا ویریون‌هایی هستند که پاکت ویروسی دارند. قطر این ذرات ویریونی برابر با 120 نانومتر است. ساختارهای برگ شبدر مانند گلیکوپروتئین‌ها و پروتئین‌های سطح این ویروس، ساختمانی «تاج» (crown) مانند در آن ایجاد کرده است. این ویروس‌ها نیز به دلیل ساختار تاجی کرونا ویروس نام گرفته‌اند.
در این ویروس‌ها بخشی به نام نوکلئوکپسید وجود دارد که از پروتئین‌های پوششی کپسید ساخته شده و درون آن ماده ژنتیکی ویروس جای می‌گیرد.


corona 1
تصویر ۱: ساختمان ویروس کرونا
ژنوم ویروس کرونا




ویروس کرونا دارای ژنومی از جنس RNA است. این ماده ژنتیکی به صورت مارپیچ و یا حلقوی در نوکلئوکپسید ویروس دیده می‌شود. ژنوم ویروس کرونا شامل یک رشته منفرد از RNA مثبت (ریبونوکلئیک اسید) است. RNA ژنومی این ویروس کلاهک متیله شده در ناحیه 5’ خود دارد و در انتهای ۳’ خود غنی از نوکلئوتید آدنین است.
ویروس‌های کرونا توسط ژنوم خود پروتئینی به نام آنزیم «ریپلیکاز» (Replicase) را کد می‌کنند که عملکرد آن رونویسی از ژنوم ویروس و تولید نسخه‌های جدید از آن با استفاده از امکانات سلول میزبان است.


تاریخچه ویروس‌های کرونا


ویروس‌های کرونا اولین بار در سال ۱۹۳۷ از ویروس‌های عامل برونشیت در پرندگان که تعداد زیادی از آن‌ها را از بین بردند، جداسازی شدند. ویروس‌های خانواده کرونا مسئول ایجاد ۱۵ تا ۳۰ درصد از انواع سرماخوردگی‌ها هستند. براساس مطالعات بیش از ۷۰ سال اخیر، محققان به این نتیجه رسیده‌اند که کرونا ویروس‌ها می‌توانند در موش‌، رت‌، سگ، گربه، بوقلمون، اسب، خوک و گاو بیماری ایجاد کنند.
بر طبق همین مطالعات که بر روی انواع ویروس‌های خانواده کرونا و بیماری‌هایی که ایجاد می‌کنند، انجام گرفته، نتایج زیر به دست آمده است:

  • هیچ درمانی برای سرماخوردگی ناشی از کرونا ویروس‌ها وجود ندارد.
  • کرونا ویروس‌ها عامل دو بیماری کشنده سارس و مرس هستند.
  • کرونا ویروس‌ها می‌توانند در گونه‌های متفاوتی از حیوانات عفونت ایجاد کنند.
  • تاکنون ۶ کرونا ویروس انسانی شناخته شده است.
  • ویروس عامل سارس در آخرین اپیدمی این ویروس از چین به ۳۷ کشور جهان انتقال یافت و ۷۷۴ نفر نیز در اثر این بیماری جان خود را از دست دادند.

در هفته‌های اخیر گونه جدیدی از ویروس کرونا در شهر «ووهان» (Wuhan) چین شیوع پیدا کرده است که در ادامه بیشتر در مورد آن بحث می‌شود.



انواع ویروس کرونا

ویروس‌های کرونا معمولا شامل دو جنس به نام‌های کرونا ویروس و تورو ویروس هستند. تفاوت این ویروس‌ها در شکل و ساختار نوکلئوکپسید آن‌ها است، به طوری که در ویروس‌ کرونا این نوکلئوکپسید به صورت مارپیچ است و در تورو ویروس‌ ساختار لوله‌ای دارد.
ویروس‌های کرونا از مهم‌ترین عوامل ایجاد بیماری‌های گوارشی در انسان، مرغ و گاو‌ها به شمار می‌آیند. ویروس‌های این خانواده اکثرا انسان را مورد حمله قرار می‌دهند. در ادامه به بررسی انواع ویروس‌های کرونا انسانی (HCoV) می‌پردازیم.
ویروس‌های کرونا انواع مختلفی دارند که همه آن‌ها بیماری‌های خطرناکی در انسان ایجاد نمی‌کنند. از جمله این ویروس‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ویروس کرونا آلفا
    • 229E
    • NL63

  • ویروس کرونا بتا
    • OC43
    • HKU1
    • MERS-CoV عامل بیماری مرس
    • SARS-CoV عامل بیماری سارس

  • ویروس کرونا جدید ۲۰۱۹ (2019-nCoV)

انسان‌ها در سراسر جهان معمولا توسط ویروس‌های 229E ،NL63 ،OC43 و HKU1 آلوده می‌شوند که اغلب به صورت انواع سرماخوردگی مشاهده می‌شود. اما سه نوع ویروس MERS-CoV ،SARS-CoV و 2019-nCoV اغلب حیوانات را آلوده می‌کنند و زمانی که از حیوانات به انسان منتقل شوند، باعث بروز بیماری‌های خطرناکی مانند سارس می‌شوند.


ویروس بیماری سارس

در انسان گونه‌ای از خانواده کرونا که به «ویروس سارس» (SARS-CoV) معروف است، عامل ایجاد بیماری مسری و خطرناکی به نام «سندرم تنفسی حاد» (Severe Acute Respiratory Syndrome) یا سارس به شمار می‌آید. این ویروس دستگاه تنفسی انسان را مورد حمله قرار می‌دهد و آخرین بار در سال ۲۰۰۲ به طور گسترده در جمعیت‌های مختلف انسانی شیوع پیدا کرد. در نوامبر ۲۰۰۲ در شهر گوانگ دونگ چین اولین موراد ابتلا به این بیماری گزارش شد. پس از آن این بیماری به هنگ‌کنگ گسترش یافت و از آنجا به سراسر جهان منتقل شد.
ویروس SARS-CoV یک گونه منحصر به فرد از خانواده کرونا است که می‌تواند برخلاف سایر ویروس‌های این خانواده دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی را به همراه دستگاه گوارش مورد حمله قرار دهد.


corona 2

تصویر ۲:
تصویر رنگ آمیزی شده ویروس سارس زیر میکروسکوپ
از علائم بیماری سارس تب، سرفه، مشکلات گوارشی، لرز و دردهای عضلانی است. این بیماری اغلب باعث ایجاد اختلال در تنفس نیز می‌شود. ویروس بیماری سارس از خفاش‌های نعل اسبی و نوعی گربه به انسان انتقال یافته ‌است. توانایی انتقال ویروس سارس از حیوان به انسان به دلیل ایجاد تغییرات ژنتیکی در ژنوم این ویروس ایجاد شده است، زیرا در حالت عادی ویروس موجود در این خفاش‌ها قادر به آلوده کردن انسان‌ها نیست.
ذات الریه بیماری عفونت حاد ریوی است که معمولا به دنبال سارس در بدن فرد مبتلا بروز پیدا می‌کند. در مراحل پیشرفته سارس، ریه، قلب و کبد بیمار به تدریج عملکرد خود را از دست می‌دهند.
در طول اپیدمی سال ۲۰۰۲ بیماری سارس، ۸۰۹۸ مورد از ابتلا به بیماری، همراه با ۷۴۴ مرگ در اثر آن گزارش شد. احتمال درصد مرگ در اثر ابتلا به بیماری، ۹٫۶ محاسبه شده است. این بیماری در افراد سالمند شدت بیشتری دارد و تمام سالمندان بالای ۶۵ سال در اثر ابتلا به این ویروس جان خود را از دست دادند.




ویروس بیماری مرس

در سال ۲۰۱۲ ویروس دیگری از خانواده کرونا ویروس‌ها به نام «MERS-CoV» شایع شد که قادر به ایجاد بیماری تنفسی شدیدی به نام «سندرم تنفسی خاورمیانه» (Middle East Respiratory Syndrome) یا «مرس» (MERS) در انسان شد. اولین مورد ابتلا به این بیماری در کشور عربستان مشاهده شد و موارد دیگر آن در سال 2013 در فرانسه، آلمان، اردن، قطر، تونس، امارات متحده عربی و انگلستان گزارش شدند. تمام بیماران مبتلا به مرس در سراسر این کشورها به نوعی با خاورمیانه مرتبط بودند و در حدود دو سوم آن‌ها در اثر این بیماری فوت شدند.




MERS CoV
تصویر ۳:

تصویر میکروسکوپ الکترونی از ویروس عامل سندروم تنفسی خاورمیانه
از علائم این بیماری می‌توان به تب، تنگی نفس و سرفه اشاره کرد. این بیماری در اثر تماس نزدیک بین انسان مبتلا با سایر افراد منتقل می‌شود.
ویروس کرونا ۲۰۱۲ بیماری مرس، مشابه دیگر ویروس‌های کرونا است که از خفاش‌ها انتقال پیدا می‌کردند اما اعتقاد بر این است که این ویروس‌های مرس قبل از انتقال به انسان با انتقال از خفاش به جانوران دیگر تغییرات ژنتیکی (جهش ژنتیکی) مختلفی را پشت سر م